Nhạc khí dân tộc-Họ tự thân vang-Idiophone

Wed, 07 Jul 2010 05:55:11 +0100

(Idiophone)

ÂN TOONG

Ân Toong là nhạc cụ họ tự thân vang chi gõ của dân tộc Tà Ôi
Ân Toong gồm 7 thanh gỗ đường kính 6 - 11cm dài 41 - 72cm, phần giữa của mỗi thanh được đẽo vòng thành 7 thanh đàn. 7 Thanh dàn này sắp xếp từ thấp đến cao buộc vào 2 sợi dây mây rồi treo dốc lên giá đàn. Hai dùi gõ bằng gỗ dài khoảng 20cm. Trước đây đàn chỉ gồm 4 thanh gỗ dài ngắn khác nhau được treo song song từ trên xuống bằng dây mây trên một cái giá. Loại 7 thanh sau này đã được thanh niên người Tà Ôi cải tiến để diển tấu các bài nhạc mới. Ân Toong là nhạc cụ do nam giới sử dụng để độc tấu, hoà tấu trong sinh hoạt thường ngày và đuổi chim thú đến phá hoại hoa màu.

BIÊN CHUNG

Biên chung

Bác chung

Biên chung là dàn chuông. Bác chung là chuông lớn. Dàn biên chung của âm nhạc triều đình Huế gồm 12 cái. Được sử dụng trong dàn nhạc Huyền vào các dịp lễ Tế Giao, Tế Miếu. (Ảnh tư liệu về Biên chung trong Brodrick 1942, tr. 208).

BIÊN KHÁNH

Biên khánh

Đặc khánh và Biên chung

Biên khánh là dàn khánh đá gồm 12 chiếc trong âm nhạc triều đình Huế. Đặc khánh là chiếc khánh lớn. Biên khánh, đặc khánh và biên chung, bác chung đều được sử dụng trong dàn nhạc Huyền cùng với Chúc, Ngữ, đàn Cầm, đàn Sắt... theo hệ thống bát âm của dàn Nhã nhạc lớn.

Đàn Cầm

Đàn Sắt

Chúc

Ngữ

BẲNG TĂNG

Bẳng Tăng là nhạc khí tự thân vang, ko định âm của người Thái và một số cư dân khác sống ở Tây Bắc Việt Nam.
Bẳng Tăng được làm bằng nứa. Đó là những ống nứa nhỏ rỗng hai đầu, đường kính khoảng 5 - 7cm, dài khoảng 30 - 40cm
Bẳng Tăng là nhạc khí của nữ giới. Khi chơi, mỗi cố gái hai tay cầm hai ống nứa, đập hai ống vào nhau tạo âm thanh theo những mô hình tiết tấu quy định để phụ hoạ, làm nền cho các điệu múa. Đôi khi các cô gái vừa diễn Bẳng tăng vừa nhảy múa, lúc này Bẳng Tăng có vái trò vừa là nhạc cụ vừa là đạo cụ múa
Âm thanh của Bẳng Tăng vang nhưng ko trong. Bẳng Tăng thường được diễn tấu vào những dịp lễ hội và những đêm liên hoan của thanh niên, trai gái.

CHIÊNG HONH

Chiêng Honh là nhạc cụ họ tự thân vang, chi gõ đấm của dân tộc Gia Rai. Dàn Chiêng Honh được làm bằng đồng gốm 11 chiêng núm đường kính 19,5 - 83cm và 13 chiêng bằng đường kính 25,5 - 53cm. Là nhạc cụ thiêng rất phổ biến ở Gia Rai, được nam giới sử dụng trong nghi lễ tín ngưỡng như: Hội đâm trâu, hội Pơthi, lễ bỏ mả, hội ăn mừng lúa mới...dàn chiêng hoà nhịp vang lên là tiếng nói của con người với các đấng thần linh.

CHING KRAM

Ching Kram - nhạc cụ họ tự thân vang, chi gõ đấm của dân tộc Êđê, là nhạc cụ dành cho nam giới dùng để hoà tấu trong sinh hoạt, vui chơi, giải trí
Ching Kram gồm 6 -7 thanh tre dài 31 -43cm, dầy 1cm, bản rộng 4,2 - 5,3cm. Mỗi thanh có kèm theo 1 dùi gõ và một ống tre dài 20 - 25cm làm bầu cộng hưởng. Khi diễn tấu người sử dụng kẹp ống cộng hưởng vào giữa hai chân, tay cầm dùi gõ vào thanh tre tạo ra âm thanh nghe ròn rã, vui tai rất thích hợp với không khí vui chơi, giải trí

CHŨM CHOẸ

Chũm choẹ còn gọi là Não bạt, là nhạc khí họ tự thân vang của dân tộc Việt.
Chũm choẹ làm bằng hợp kim đồng thiếc, gồm hai chiếc giống nhau, hình tròn như chiếc đĩa, có núm để cầm. Khi đánh chũm choẹ, hai tay cầm hai núm, đập hai mặt vào nhau, có lúc đập chéo xuống, chéo lên. Người sử dụng Chũm Choẹ vừa đánh, vừa múa. Âm thanh Chũm Choẹ to, vang, hơi chói tai. Chũm Choẹ được sử dụng trong dàn nhạc cung đình, trong sân khấu tuồng, cải lương, trong đám rước sư tử và tham gia trong dàn nhạc dân tộc tổng hợp hoà tấu.

CHÙM MA HÍNH

Là nhạc cụ tự thân vang chi rung lắc, được dùng để điểm nhịp khi người Thái chơi đàn Tính cũng như khi đệm cho múa xoè
Chùm Ma Hính gồm 3 - 5 chiếc làm bằng đồng, đường kính 1,5 - 2,5cm buộc thành chùm. Có nhiệm vụ giữ nhịp trong đội nhạc, khi diễn tấu người ta đeo Chùm Ma Hính vào ngón tay rung theo tiếng nhạc, âm thanh vang lên nghe rộn rã, khoẻ và sáng

CHUÔNG CHÙA

Chuông là nhạc cụ họ tự thân vang, chi gõ của dân tộc Việt. Chuông được làm bằng đồng thau, có đường kính từ 15 - 23cm, chuông có hình giống như cái bát để ngửa. Khi sử dụng người ta cầm một dùi gõ bằng gỗ bọc vải một đầu gõ vào thành chuông tạo ra âm thanh trong trẻo, lảnh lót.
Chuông được sử dụng trong đường thượng chi nhạc, trong dàn nhạc huyền, dàn nhã nhạc hoặc tế lễ trong các đền chùa. Loại chuông Chùa khác lớn hơn thường treo trên giá.

ĐÀN T'RƯNG

Đàn T'rưng là một nhạc khí "thô" được chế tác từ những khúc gỗ bóc vỏ phởi khô hoặc những ống nứa vót một đàu, chặt theo những độ dài khác nhau để tạo nên những âm vực ưng ý đem treo lên một cái giá đủ trở thành một cây đàn gõ " phím" cho một hoặc hai người diễn tấu bắng cách cầm những dùi tre gõ vào phím này
Đàn T'rưng thường được diễn tấu bên trong nhà rông hoặc ngoài trời vào các dịp lễ hội truyền thống hay trong sinh hoạt cộng đồng của các dân tộc người Banah, Jarai, Êđê...
T'rưng có khả năng diễn tấu phong phú và đa dạng. Với nguồn âm thanh bất tận khi êm nhẹ theo giai điệu trữ tình của một khúc hát giao duyên, khi hoà cùng dàn nhạc tấu lên bản hợp tấu của núi rừng hùng vĩ...trong giao lưu văn hoá, T'rưng cũng xuất hiện trên các sân khấu ca nhạc hiện đại phụ hoạ theo tiếng hát rực lửa của những con người Tây Nguyê, nâng canhs cho những giọng ca vàng vang đến mọi nơi chốn xa xôi.
Là một loại nhạc cụ đặc sắc trong kho tàng nhạc khí của Tây Nguyên, âm thanh độc đáo của T'rưng ko chỉ lôi cuốn làm say đắm tâm hồn các dân tộc anh em trên đất Việt, mà còn ra khỏi biên giới ngân vang đến tận những vùng đất xa xôi và được các bạn bè khắp năm châu, bốn bể nhiệt tình đón nhận

ĐÀN ĐÁ

Nhạc khí tự thân vang, thuộc loại xylophone, metallophone. Mỗi nhạc cụ là một bộ gồm nhiều thanh đá hợp thành. Mỗi thanh đá có kích thước và hình dáng khác nhau, được chế tác bằng phương pháp ghè đẽo thô sơ. Vật liệu để làm đàn là những loại đá sẵn có ở vùng núi Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ
Căn cứ vào bộ đàn tìm được ở di chỉ khảo cổ học Bình Đa ( Đồng Nai ) được biết rằng việc chế tác những thanh đá này đã xuất hiện từ trên dưới 3000 năm trước
Cho tới những năm đầu thập kỉ 90 đã tìm được gần 200 thanh đàn đá rải rác ở các tỉnh Đắc Lắc, Khánh Hoà, Đồng Nai, Ninh Thuận, Sông Bé, Lâm Đồng, Phú Yên. Số lượng thanh ở mỗi tập hợp được phát hiện là 3 - 15. Bộ đầu tiên tìm được tại Ndut Lieng Krak ( Đắc Lắc ) vào năm 1949 hiện được bảo quản tại viện bảo tàng " con người" ở Paris. Nhiều bộ khác đang được bảo quản tại Việt Nam.
Một số dân tộc ở Tây Nguyên coi những thanh đá được phát hiện như những vật thiêng và giữ gìn như của gia bảo. Có tộc dùng chúng trong những lễ hội lớn để cúng thần, có tộc lại dùng làm đàn đá giữ rẫy

ĐAO – ĐAO

Đao - Đao là nhạc cụ họ tự thân vang, chi gõ đập của dân tộc Khơ Mú, một dân tộc sống ở vùng Lai Châu, Sơn La
Đao- đao làm từ một ống nứa dài chứng 1 - 1,2m ( một đầu kín, một đầu hở ), đường kính ống khoảng 3 - 4cm. Ở phần 2/3 ống đàn người ta vát ngược hai bên ống, để lại mỗi phía một mảnh có chiều dài chừng 30cm rồi gọt mỏng bớt phía cật và làm tròn cạnh. Phía ống hơi, gần mấu có khoét 2 lỗ bấm để tạo ra 3 cao độ.
Khi chơi Đao - Đao, tay phải cầm ống, cùng lúc ngón cái và ngón trỏ của tay phải bấm lỗ bấm, rồi gõ ống vào tay trái theo những tiết tấu nhất định. Khi gõ hai mảnh nứa rung lên gây ra tiếng rè rè và tiếng vang rất nhỏ ở ống hơi
Người Khơ Mú dùng Đao - đao tạo nhịp điệu cho múa, cho hát.
Có thể nói Đao - Đao là nhạc cụ linh hồn trong sinh hoạt múa hát đời thường và trong sinh hoạt nghi lễ của người Khơ Mú

LUỐNG

Luống - hay còn gọi là Khua Luống, là cái cối đập lúa và giã gạo của dân tộc Thái. Nó cũng là nhạc cụ dùng để độc tấu và đệm cho hát trong sinh hoạt, vui chơi, giải trí. Được xếp vào họ tự thân vang, chi gõ
Luống được làm bằng gỗ, thân hình thuyền dài 224cm, rộng 40cm. Để biểu diễn luống cần có 7 người con gái ( gồm 6 con 1 cái ), mỗi người cầm một chiếc chày bằng gỗ dài khoảng trên 100cm gõ vào thành luống thành những tiết tấu vui nhộn

bài-viết

Nhạc khí dân tộc-Họ tự thân vang-Idiophone